Endometrioza a ADHD – czy istnieje związek?

Jednym z najbardziej interesujących (i coraz lepiej poznawanych) możliwych powiązań między endometriozą a ADHD są nasze hormony, zwłaszcza estrogen, i jego wpływ na działanie mózgu – a konkretnie na dopaminę, czyli neuroprzekaźnik odpowiadający m.in. za motywację, koncentrację i kontrolę impulsów.

Estrogen a endometrioza

Endometrioza to choroba, która w dużej mierze “karmi się” estrogenem. Zmiany endometrialne (czyli ogniska choroby) potrafią same produkować estrogeny, co dodatkowo nasila stan zapalny i objawy. To tworzy swoiste błędne koło: im więcej estrogenów, tym większy stan zapalny, a ten z kolei może jeszcze bardziej stymulować produkcję estrogenów.

Dlatego u kobiet z endometriozą często występuje dominacja estrogenowa – czyli przewaga estrogenów nad progesteronem – oraz duże wahania hormonów w ciągu cyklu. To właśnie wtedy, szczególnie tuż przed miesiączką, wiele osób doświadcza nasilenia objawów bólowych i emocjonalnych. Część specjalistek nazywa to wręcz „burzą estrogenową”.

Hormony a ADHD

Co ciekawe, objawy ADHD u kobiet także mogą zmieniać się w zależności od hormonów. Wiele kobiet zauważa, że przed miesiączką trudniej im się skupić, częściej są rozdrażnione albo „rozproszone”. Inne z kolei czują poprawę w czasie ciąży, gdy poziom estrogenów naturalnie rośnie. To nie przypadek.

Estrogen wpływa na dopaminę w mózgu – a dopamina jest ściśle związana z objawami ADHD. Gdy mamy odpowiedni poziom dopaminy, łatwiej nam się skupić, planować i panować nad emocjami. A estrogen może wzmacniać działanie dopaminy – zwiększając jej produkcję, spowalniając jej rozkład i ułatwiając jej „działanie” w mózgu.

Problem pojawia się wtedy, gdy estrogen gwałtownie spada – na przykład przed okresem albo w czasie menopauzy. U części kobiet z ADHD oznacza to większe problemy z koncentracją, huśtawkami nastroju czy impulsywnością.

A co, jeśli mamy i endometriozę, i ADHD?

To może być naprawdę trudna kombinacja. W endometriozie gospodarka hormonalna bywa zaburzona, a wahania estrogenów mogą być silniejsze niż u innych osób. To z kolei może nasilać objawy ADHD – zwłaszcza w momentach, gdy estrogen nagle spada.

W praktyce może się to objawiać np. tak:

• przed okresem jesteś bardziej rozkojarzona niż zwykle,

• masz większy problem z pamięcią, organizacją, impulsywnością,

• PMS/PMDD (silne napięcie przedmiesiączkowe) może jeszcze mocniej nasilać objawy ADHD.

Dodatkowo, leczenie endometriozy często polega na obniżaniu poziomu estrogenów – poprzez tabletki hormonalne lub tzw. analogi GnRH (które wprowadzają organizm w stan podobny do menopauzy). Taka terapia może pomagać na ból i objawy endometriozy, ale może też wpływać na nasilenie objawów ADHD, ponieważ mniej estrogenów = mniej dopaminy = gorsze funkcjonowanie poznawcze.

Niektóre kobiety z ADHD zauważają, że niektóre formy antykoncepcji hormonalnej gorzej wpływają na ich pamięć, skupienie czy nastrój. Niestety, badania na temat wpływu hormonów na ADHD u kobiet są wciąż zbyt rzadkie i często pomijają kwestie cyklu miesiączkowego czy antykoncepcji.

Co z tą dopaminą?

ADHD od lat wiązane jest z tzw. hipotezą dopaminową – czyli teorią, że zaburzenia dopaminy w mózgu przyczyniają się do objawów ADHD. Kiedyś sądzono, że osoby z ADHD mają po prostu „za mało dopaminy”. Dziś wiemy, że to bardziej skomplikowane – dopamina może nie działać prawidłowo albo nie tam, gdzie trzeba.

To ważne, bo skoro estrogen wpływa na dopaminę, a dopamina jest kluczowa w ADHD, to nagle okazuje się, że hormony płciowe – zwłaszcza u kobiet – mogą znacząco wpływać na przebieg i intensywność objawów ADHD.